Bob Chilcotts Sint John Passion

330px-Bob_Chilcott,_January_2009Na grote componisten zoals J.S. Bach, Arvo Pärt, Orlande de Lassus, William Byrd en Heinrich Schütz, heeft ook Bob Chilcott een Johannespassie geschreven. De première daarvan vond plaats op 23 maart 2013 in de Wells Cathedral in Engeland onder leiding van Matthew Owens, als onderdeel van een kerkdienst. Een passie is een gezongen weergave van het lijdensverhaal van Christus, in dit geval zoals beschreven in het evangelie van Johannes.

Net als in de beroemde passies van Bach vertelt de evangelist (een tenorsolist) het lijdensverhaal met de verhalende passages uit het Johannes-evangelie (hier in de oude King James-vertaling). Er tussendoor, ook met de tekst van het evangelie, vertolkt een aantal solisten de dialogen en speelt het koor met korte reacties de rol van een menigte of van een groep soldaten. Daarnaast heeft het koor een grotere rol bij het uitvoeren van het openingskoor, de meditaties en de hymnen die het verhaal ondersteunen.

Chilcott heeft veel tijd en zorg besteed aan het bedenken van de algemene structuur van zijn passie. Daarbij heeft hij veel van Bach afgekeken. Ten eerste zijn er dus de verhalende passages uit de King James-vertaling van de Bijbel en de dialogen tussen de betrokken personages en groepen. Ten tweede zijn er een openingskoor en vier meditaties, waarvoor Chilcott een aantal Engelse gedichten uit de 13e tot de vroege 17e eeuw heeft gebruikt. Ze dienen als bezinning over wat er in het verhaal gebeurt.

Tenslotte zijn er vijf hymnen, die dezelfde functie hebben als Bachs koralen. Chilcott heeft er oude Engelse hymneteksten voor gebruikt en die voorzien van nieuwe, eigen melodieën. Melodie en tekst zijn hier wat eenvoudiger en geschikt om desgewenst door de toehoorders te worden meegezongen (dit werd en wordt soms ook bij Bachs passies gedaan). Volgens sommigen zijn die melodieën echte ‘oorwurmen.’ De tekst van de hymne ‘Drop, drop, slow tears’ staat in verschillende Engelse hymneboeken met een oude melodie van Orlando Gibbons (1583-1625). Een bijzonderheid is, dat Chilcott deze oude melodie door de bassen als tegenmelodie laat zingen onder zijn eigen melodie (in het derde couplet, zie de voetnoot op blz. 28 van de partituur). Heel apart.

In tegenstelling tot de recitatieve stijl bij Bach zingt de verteller bij Chilcott in een arioso stijl. Dit is wat meer expressief, wat vooral belangrijk is in de latere delen van het werk, en het geeft de muziek ook iets van een Engels gevoel. De instrumentale begeleiding (naar keuze alleen orgel of een klein ensemble) is steeds passend bij de teksten en de personages gekozen. De oude teksten worden op doordachte en originele wijze tot één geheel gevormd. De melodieën blijven eenvoudig, flexibel en levendig, maar nemen toe in intensiteit naarmate het verhaal zijn climax nadert. Die intensiteit neemt ook toe doordat, naarmate het werk vordert, sommige motieven of korte zinnen worden herhaald. Maar Chilcott heeft dit meesterlijk gedoseerd en sleept zijn toehoorders er in mee.

Er is echter ook kritiek op dit werk. Joshua Rosenblum schreef: “Chilcotts spirituele oprechtheid, om nog te zwijgen van zijn structurele vaardigheid en het vermogen om goed gevormde melodieën samen te stellen, kan niet worden betwijfeld, en hij maakt effectief gebruik van het tijdloze en serieuze verhaal van de Passie. Zijn harmonische schoonheid en schijnbare prioriteitstelling van toegankelijkheid boven verbeelding bieden echter geen extra laag van diepgang of individualiteit, wat resulteert in een aantrekkelijke maar oppervlakkige Passion ” Lite ”.Tot zover Rosenblum.

Uit een interview met Chilcott op 27 februari 2015, vóór de eerste opname van zijn St. John Passion:

         De wereldpremière-opname van je St John Passion komt binnenkort uit. Hoe zou je het stuk omschrijven?

         Ik schreef het stuk voor Matthew Owens; het is in wezen een liturgisch werk. Matthew wilde dat er nieuw geschreven hymnen in kwamen, zodat de gemeente kon meedoen. Dat vormde een echte uitdaging. Ik had nog nooit eerder een hymne geschreven en moest er een doel voor vinden binnen de ontplooiing van het drama. Ik besloot om ook een soort meditaties toe te voegen voor het koor; in feite middeleeuwse en vroeg-Engelse gedichten over de kruisiging. Wat ik mooi vind aan deze specifieke gedichten is, dat ze vanuit een zeer menselijk oogpunt komen: deze menselijke reactie op het evangelie is heel dramatisch en krachtig. Het is een heel belangrijk stuk voor me geworden en ik vond het proces erg opbeurend.